Co zrobić z książkami, gdy już miejsca brak?

Przeczytasz w 6 minut Collaboration
Autor 30 sierpnia 2017

Czy podczas ostatniej promocji kupiłeś książkę za świetną cenę, a potem odłożyłeś ją na stos “na kiedyś”? Jeśli tak, to za chwilę przyjdzie Ci podjąć decyzję, co zrobić z książkami, które nie mieszczą się już w Twoim mieszkaniu. Rozwiązanie Twojego problemu problemu leży w… sharing economy.

Rozstanie z książką jest naprawdę trudne. Ich pokaźna ilość to źródło podziwu, synonim intelektu, a nawet afrodyzjak. Gorzej, gdy znajomość ich treści kończy się na tytule i nazwisku autora. To już pierwszy sygnał, że być może nie jest Ci dane mieszkać pod tym samym dachem z tym właśnie egzemplarzem. Być może też zakurzony stosik “na później” powinien zostać przemianowany na “nigdy”. Bądźmy ze sobą szczerzy, czas się rozstać z nadmiarem książek.

Wymień lub oddaj

Zaczniemy tę rewolucję małymi krokami. Może wystarczy wymienić tytuły, które Cię nie interesują na te bardziej fascynujące? W tym celu warto wziąć udział w wydarzeniach typu bookswapping. To forma spotkań, na których bibliofile bezpłatnie wymieniają się książkami. W niektórych miastach Polski odbywają się one cyklicznie, czego przykładem jest krakowskie Drugie Życie Książki czy warszawska Wymienialnia Książek. Podczas tej ostatniej warunkiem uczestnictwa jest przyniesienie książki z dedykacją dla kolejnego czytelnika. No tak, ale jeśli nie mieszkasz w Krakowie lub Warszawie, to jak wziąć udział w bookswappingu? Możesz zorganizować własną lub skorzystać z dobrodziejstwa internetu.

Przykładową platformą wymiany jest BookMooch.com. Proces odbywa się w 4 krokach i łączy się ze zbieraniem punktów. Jak to działa?

  1. Tworzymy na platformie listę swoich książek, które chcemy wymienić.
  2. Otrzymujemy zapytania od innych użytkowników odnośnie naszych książek.
  3. Wysyłamy je pocztą i otrzymujemy punkty za książkę/-i od użytkownika, który je otrzyma.
  4. Mając punkty, teraz możemy wybierać spośród setek książek innych użytkowników.

Rejestracja na platformie jest darmowa, więc jedynym realnym kosztem jest wysyłka książek. Podobnie funkcjonuje polskojęzyczna Finta, gdzie można wymieniać się książkami, filmami, grami czy muzyką. Prościej, bo bez punktów, odbywa się wymiana książek na Paper Back Swap. Członkowie klubu mogą wybierać spośród prawie dwóch milionów woluminów… i nie tylko. Oferta Paper Back Swap jest bowiem bogatsza o audiobooki czy podręczniki.

Oddać książki można bezpośrednio. Może to właśnie koleżanka z pracy poluje na egzemplarz “Wielkiego Gatsby’ego”, a pan Kazimierz spod czwórki szuka wszędzie Atlasu Polskich Ryb, który odziedziczyłeś po wujku, fanatyku wędkarstwa. Jeśli jednak nie znasz nikogo takiego, może to właśnie biblioteka miejska przygarnie twój księgozbiór. Weź jednak pod uwagę, że nie wszystkie książki zostaną przyjęte. Te brudne, zniszczone, nieaktualne lub brakującymi stronami nie nadają się do zbiorów bibliotecznych.

Podziel się książkami przez internet! Facebook obfituje w tematyczne grupy, gdzie użytkownicy dzielą się tytułami często podczas towarzyskich spotkań. Najliczniejszą jest Książki – sprzedaż/wymiana książek. Nie można też zapomnieć o licznych platformach do wymiany w barterze lub do sprzedaży z drugiej ręki (wtórnej). Z zagranicznych przedstawicieli to chociażby Craigslist, Swappiness, Swap.com, SwapAce czy Read It Swap It. W Polsce funkcjonuje np. portal Bartersi.pl, gdzie za pomocą punktów (patrz BookMooch) możesz wymieniać się książkami i komiksami, a dodatkowo co najmniej połową wyposażenia swojego mieszkania i garażu.

W bookswappingu udział brała Monika z Lublina. Wspomina go z mieszanymi uczuciami:

Monika

Kiedyś po Facebooku krążyła taka akcja wymieniania się książkami. Osoba, która chciała wziąć udział dostawała imię, nazwisko oraz adres osoby i wysyłała jej książkę, a w zamian miała dostać ksiazkę od innej osoby. Ja akurat robiłam porządki w swojej biblioteczce i miałam trochę książek do rozdania. Wzięłam udział w zabawie z kilkoma osobami i wysłałam 2-3 książki, ale nie dostałam żadnej. Nie zniechęciło mnie to do dalszych wymian, ale wolę wymieniać się z osobami, z którymi się bezpośrednio na to umawiam np. ze znajomymi. Takie wymiany dużo milej wspominam. Zostawiałam też książki w kawiarni, gdzie można wziąć z półki książkę i przynieść inną. Brałam, jeśli coś mnie zainteresowało. W Edynburgu, gdzie teraz mieszkam, czasami są wystawiane książki za darmo przed sklepami z rzeczami używanymi.

Kliknij i rozwiń

Uwolnij!

W wielu miejscach na świecie funkcjonują punkty (np. stoliki, regały, półki, przychodnie, przystanki) bookcrossingu, gdzie możesz bezpłatnie zostawić swoje książki dla innych czytelników, którzy przekażą książkę dalej. Jest to o tyle interesujące, że książki mimo, że “tracą” właściciela, nie są traktowane jako “zagubione” czy “porzucone”.

Jak uwolnić książki?

  1. Należy zarejestrować się na wybranej platformie: Bookcrossing.com lub Bookcrossing.pl,
  2. nadać im unikalny numer BCID (globalna platforma Bookcrossing.com) lub BIP (polski oddział – Bookcrossing.pl),
  3. wypuścić w świat,  
  4. śledzić ich drogę poprzez dzienniki podróży.

Bookcrossing jest jednocześnie nieformalną kampanią popularyzującą czytelnictwo. Do tej pory dzięki zarejestrowanym 850 tysiącom użytkowników Bookcrossing.com, 130 krajów zwiedziło prawie siedem milionów książek. Pomyśl tylko, gdzie mogą trafić Twoje książki, gdyby się nie kurzyły na twojej półce!

https://www.youtube.com/watch?v=dVNI0rjOkpE 

Jedną z uczestniczek bookcrossingu była Agata, która swoje wrażenia opisuje tak:

Agata

Zostawiałam książki w punktach typu Zostaw Książkę i Weź coś dla siebie, ale nigdy nie znalazłam nic dla siebie. Fajnie było zostawić tytuły, które w jakiś sposób mi zawadzały. Nigdy nie zdecydowałam się na pozostawienie książek gdzie popadnie, bo bałam się, że będą potraktowane jak śmieć i prędzej się zniszczą, niż ktoś je weźmie. Zdecydowałam się wziąć w tym udział, bo zalegały mi w domu pozycje książkowe, a miałam potrzebę przeczytać coś nowego. A przy tym nie wydać nic… no bo fundusze studenckie bywają skromne.

Kliknij i rozwiń

Sam bookcrossing jest także punktem wyjścia dla licznych inicjatyw czytelniczych. 13. czerwca obchodzone jest Ogólnopolskie Święto Wolnych Książek, kiedy to odbywają się spotkania z autorami, wspólne czytania, debaty, konkursy, flash moby czy imprezy plenerowe. Dzięki takim akcjom uwolniono w Polsce ponad 260 tysięcy książek. Pomysłowość w doborze miejsc do bookcrossingu zaskakuje. Książki można brać z przystanków metra w Londynie, nowojorskich budek telefonicznych, bydgoskich drzew czy poznańskiego giveboxa.

Pomysł bydgoszczan wart 60 tysięcy złotych będzie realizowany w ramach budżetu obywatelskiego. Cztery punkty bookcrossingowe znajdą miejsca w drzewach na terenach miejskich parków i Wyspy Młyńskiej.

Giveboksy Jeżyce i Łazarz podbiły serca poznaniaków. Givebox to miejsce umożliwiające bezgotówkową wymianę wszelkich rzeczy: ubrań, książek, sprzętów domowych, zabawek – czegokolwiek, co tylko Ci przyjdzie do głowy! To tam znajdą one nowych właścicieli. Nie jest to jednak śmietnik, gdzie wrzucisz zniszczone woluminy, których nawet mole nie chcą jeść!

Jak korzystać z Giveboxa?

  1. zabierz co chcesz – nie musisz nic zostawiać,
  2. zostaw takie rzeczy, które sam chciałbyś znaleźć,
  3. nie zostawiaj nic na szafie ani obok szafy,
  4. nie zostawiaj produktów spożywczych.

Jeśli do tej pory nie znalazłeś zadowalającego pomysłu na pozbycie się książek, być może założenie własnej biblioteki będzie tym właściwym.

Otwórz własną bibliotekę

Własną lub społeczną. I może nie bibliotekę, a mikrobibliotekę. Tak właśnie wygląda książkodzielnia czyli idea stworzona na kanwie Little Free Library przez Kamila Stelmasika. Dzięki staraniom Miejskiej Biblioteki Publicznej w 2014 roku w Ostrowcu Świętokrzyskim stanęła pierwsza skrzynka na książki.

Kolejne zostały sfinansowane z gminnego programu “Osiedle Od Nowa” – budżetu na poprawę małej zabudowy i infrastruktury osiedli. Koszt stworzenia takiej skrzynki może się wahać między 300 a 1000 złotych, co nie wydaje się zawrotną kwotą. Możesz ją uzyskać z analogicznego budżetu we własnym mieście, z budżetu obywatelskiego lub ze zbiórki crowdfundingowej. Warto na początek włożyć kilka własnych książek, co przecież jest dla nas korzystne – w końcu chcesz pozbyć się niechcianych tytułów. Gdyby były jakiekolwiek trudności i pytania bez odpowiedzi, pomysłodawca książkodzielni oferuje swoją pomoc.

Nie odkładaj na “później”

Nie odkładaj książek “na później”, zwłaszcza gdy przeciąga się ono w nieskończoność. Nie odkładaj “na później” decyzji o pozbyciu się niechcianych tytułów. Mniej drastycznym sposobem jest wymiana egzemplarzy na te, które będziemy chcieli od razu przeczytać. Możesz je także oddać znajomym lub do biblioteki. Podczas, gdy na Twojej półce giną pod warstwą kurzu, mogą równie dobrze ucieszyć kogoś, kto skorzysta z Twojej biblioteczki – książkodzielni. Nie tylko pozbędziesz się zalegających książek, ale także stworzysz unikatową przestrzeń dla swojej społeczności. Zawsze też możesz wysłać książkę w podróż dookoła świata dzięki bookcrossingowi.

Trudno jest pozwolić ulubionej książce odejść. Z niejednym tytułem wiąże się, nomen omen, niesamowita historia. Dzięki sharing economy przedmiot uzyskuje drugie życie. Siłą ekonomii współdzielenia jest społeczność. Korzystając z jednego z powyższych rozwiązań za każdym razem zyskujesz także dostęp do ludzi zafascynowanych literaturą. Co za tym idzie, możesz liczyć na rekomendacje, najświeższe informacje z literackiego świata czy chociażby nowe kontakty w bogatej zbiorowości. Wykorzystanie platform internetowych pozwala na aktywność nie tylko lokalną, ale i globalną, dodatkowo w bardziej przystępny sposób. Biorąc to wszystko pod uwagę, nie masz już wymówek dla dalszego przetrzymywania książek. Czas wprawić je w ruch. Powodzenia!

    Szkolenia

    Skomentuj

    Jak korzystać z carsharingu? Krótki poradnik

    Przeczytasz w 20 minut Collaboration
    Autor 3 sierpnia 2017

    Carsharing w Polsce można już traktować jako realną alternatywę dla innych form podróżowania w miastach. Jednak jak korzystać z usług tego typu? Przedstawiamy krótki poradnik, który krok po kroku pokaże, jak wygląda proces wynajmu i korzystania z samochodu w ramach carsharingu.

    Nasz poprzedni tekst o carsharingu z serii zamknęliśmy tymi słowami:

    “Carsharing miejski rozwija się w Polsce szybciej niż jego brat, czyli model P2P, dzięki czemu najpewniej zajmie silną pozycję w rodzimym krajobrazie sharing economy. W Warszawie, Krakowie, czy Wrocławiu swobodne podróżowanie do pracy wynajętym samochodem przestało już być czymś niezwykłym. (…) Wszystko wskazuje na to, że Polacy naprawdę polubili carsharing.”

    Ostatnie kilka tygodni to wzrost dostępności tego typu usług w Polsce – pojawienie się nowych podmiotów i ekspansja tych, które na rynku operują już od jakiegoś czasu. Niebawem usługi carsharingowe staną się nieodłącznym elementem krajobrazu dużych polskich miast, dlatego dobrze wiedzieć jak z nich korzystać. W naszym krótkim poradniku podpowiemy Ci:

    • czego będziesz w tym celu potrzebować i jakie wymagania musisz spełnić?
    • jak zlokalizować i wynająć pojazd?
    • co zrobić w sytuacji wypadku?
    • jak zakończyć korzystanie z usługi?

    Jako przykład posłuży nam jeden z największych rodzimych operatorów – krakowski (i od niedawna również warszawski) Traficar.

    Pobranie aplikacji i rejestracja konta

    By móc swobodnie korzystać z usług carsharingowych musisz spełnić kilka wymagań:

    • mieć ukończone 18 lat niektórzy operatorzy wymagają ukończenia 21 lat, jednak Traficar, jak i większość podobnych firm jako dolną granicę wieku wskazuje osiemnasty rok życia;
    • dysponować aktualnym prawem jazdy kategorii B niektórzy usługodawcy wymagają, by użytkownik miał określone doświadczenie, np. posiadanie uprawnień przez rok, jednak podobnie jak w przypadku granicy wiekowej są to sporadyczne wyjątki;
    • posiadać smartfona wynajęcie i korzystanie z samochodu wymaga instalacji dedykowanej aplikacji. Traficar jest dostępny obecnie na systemach Android i iOS.

    Po pobraniu i zainstalowaniu aplikacji będziecie musieli zarejestrować konto. Oprócz podstawowych danych takich jak adres e-mail bądź hasło należy także:

    • podać dane osobowe w oparciu o dokument potwierdzający tożsamość;
    • przypisać do konta dane karty płatniczej to za jej pomocą będą regulowane Twoje należności za wynajem samochodów;
    • zrobić zdjęcie pierwszej strony prawa jazdy służy to weryfikacji Twojego konta i uprawnień do prowadzenia pojazdu. Ważne: Traficar nie przechowuje tych fotografii, są one kasowane tuż po weryfikacji danych.

    Po podaniu wszystkich wymaganych informacji, następuje proces weryfikacji konta. Przebiega on bardzo sprawnie i nie powinien zająć dłużej niż godzinę. Po zakończeniu weryfikacji konto jest aktywowane. Od tej chwili możesz swobodnie korzystać z samochodów za pomocą aplikacji.

    Magdalena Hibner,
    Marketing Manager, Traficar

    Dane, o które prosimy użytkowników w ramach aplikacji, są niezbędne dla nas i dla bezpieczeństwa usługi. Nie wymagamy zdjęć dowodu osobistego, a zdjęcie prawa jazdy jest wykorzystywane tylko i wyłącznie w celu weryfikacji użytkownika, usuwane z systemu zaraz po jej dokonaniu.

    Użytkownik nie musi się martwić o udostępnianie danych, zabezpieczenia są wielopoziomowe i szyfrowane, ale z uwagi na ich bezpieczeństwo nie podajemy więcej szczegółów.

    Kliknij i rozwiń

    Zlokalizowanie i rezerwacja samochodu

    Teraz pora znaleźć najbliższy samochód. Poprzez aplikację (bądź przeglądarkę) możesz skorzystać z mapy, na której widoczne są wszystkie dostępne w danej chwili pojazdy. Dzięki geolokacji Traficar automatycznie wskaże Wam najbliżej zlokalizowany pojazd (jest on oznaczony symbolem “T”). Po wybraniu danego auta wyświetlają się wszystkie przydatne informacje takie, jak:

    • dokładna lokalizacja,
    • numer boczny auta,
    • orientacyjny czas dotarcia i optymalna trasa.

    Aby zarezerwować określony pojazd należy wybrać opcję “rezerwuj”. Wówczas samochód staje się niewidoczny dla innych użytkowników. Teraz masz 15 minut, aby dotrzeć do zarezerwowanego auta. Jeśli z jakichś powodów nie dotrzesz w tym czasie na miejsce, rezerwacja zostanie anulowana i cały proces rezerwacji należy rozpocząć ponownie. To mechanizm, który pozwala “odblokować” dostępność pojazdu dla innych użytkowników w końcu chodzi o sharing, prawda? :)

    Po dotarciu do zarezerwowanego samochodu musisz jeszcze sprawdzić numer boczny auta oraz zeskanować QR kod, aby otworzyć drzwi. Voila! Możesz korzystać z auta.

    Korzystanie z samochodu

    W drogę

    Po otwarciu samochodu masz 2 darmowe minuty na przygotowanie się do jazdy. W Twojej aplikacji pojawi się ankieta dotyczącą czystości pojazdu. Kluczyk lub karta znajduje się w schowku. Jeśli z pojazdem wszystko w porządku przygotuj się do bezpiecznej i komfortowej podróży i ruszaj w drogę!

    Pamiętaj, jeśli zauważysz jakieś nieprawidłowości skontaktuj się z infolinią Traficar.

    Opłaty

    Każdy operator wykorzystuje określone stawki i sposób naliczania opłat. Zazwyczaj jednak opierają się one na przejechanym dystansie i czasie podróży. Tak też jest w przypadku korzystania z Traficar. Płacisz za każdy przejechany kilometr oraz każdą minutę spędzoną w samochodzie.

    Rozliczenie następuje po zakończeniu jazdy, a należność jest pobierana z Twojego konta.

    Traficar umożliwia także zaparkowanie samochodu bez kończenia wynajmu. W takiej sytuacji doliczane są opłaty za czas parkowania. Parkowanie w płatnych strefach miejskich jest darmowe, jednak w przypadku korzystania z parkingów prywatnych użytkownik ponosi koszty we własnym zakresie.

    Chcesz sprawdzić, ile będzie kosztować Cię podróż jeszcze przed wynajmem samochodu? Wejdź w aplikację lub na stronę Traficar. Znajdziesz tam mapę, na której możesz wyznaczyć początek i koniec trasy, a następnie obliczyć koszt przejazdu.

    Mamy problem

    Jeśli podczas korzystania z Traficara spowodowałeś wypadek lub uszkodziłeś samochód, zgubiłeś klucz do samochodu lub przydarzyło Ci się cokolwiek innego,  nie panikuj! W takiej sytuacji zadzwoń na całodobową infolinię Traficar i poinformuj konsultanta o zaistniałej sytuacji. On podpowie Ci jakie kroki musisz podjąć. Pamiętaj nie rób nic na własną rękę!

    Jeśli miałeś wypadek, ale nie ma potrzeby wzywania na miejsce zdarzenia policji, należy wypełnić druki szkody (w dwóch egzemplarzach). Standardowe druki szkody do wypełnienia znajdują się w bagażniku samochodu, pod dywanikiem.

    Nie musisz także martwić się o ubezpieczenie. Nie ponosisz kosztów dodatkowego ubezpieczenia. W stawkach za korzystanie z usługi Traficar zawiera się pełne ubezpieczenie samochodu.

    Oddaję auto

    Dotarłeś już do celu? Zostawiając pojazd dla kolejnych użytkowników pozostaw klucz w schowku. Pamiętaj także, aby zadbać o porządek. W końcu jedną z największych wartości gospodarki współdzielenia jest wzajemne zaufanie i szacunek.

    Dla sfinalizowania usługi w aplikacji naciśnij “zakończ wynajem”. Tylko przypominamy być może coś oczywistego – auto musisz pozostawić na terenie miasta, w którym operuje dostawca carsharingowy.

    Wahasz się?

    Ciągle zastanawiasz się czy warto korzystać z carsharingu? To przede wszystkim wygoda, oszczędność Twojego czasu i pieniędzy. A niebawem forma poruszania się po mieście tak oczywista, jak tradycyjna komunikacja miejska.

    • Za pomocą swojego smartfona masz dostęp do całej floty aut dostępnej na terenie całego miasta.
    • Nie musisz martwić się o bezpieczeństwo swoich danych, które po weryfikacji konta zostaną automatycznie usunięte.
    • W razie problemów masz dostęp do całodobowej infolinii, gdzie konsultanci pomogą rozwiązać każdą zagwostkę.
    • Każdy samochód jest ubezpieczony, nie ponosisz więc dodatkowych opłat.
    • Nie musisz płacić za parking na terenie strefy miejskiej.
    • Nie masz również ograniczeń czasowych wypożyczania samochodów, możesz więc korzystać z nich o każdej porze dnia i nocy.

    Jeżeli to jeszcze nie przekonuje Cię to spróbowania carsharingu, być może niebawem zrobią to Twoi znajomi ;)

      Szkolenia

      Skomentuj

      Astroturfing, czyli jak cyfrowo sterować masami i prowadzić wojny hybrydowe

      Przeczytasz w 20 minut Collaboration
      Autor 27 lipca 2017

      Ostatnie wydarzenia polityczne ponownie pokazały siłę mobilizacji w mediach społecznościowych. Szereg komentatorów zauważył jednak, że aktywnym graczem w polskiej sieci jest nieznana siła, której sztuczne kreowanie ruchu określono mianem astroturfingu. Jak głęboko sięga cyfrowa królicza nora?

      Do wieczora 22 lipca 2017 roku termin astroturfing był dla Polaków równie kosmiczny, co jego brzmienie. Znane już były określenia takie jak trolling, inżynieria społeczna, socjotechnika – wszystkie oddające w pewnym sensie to samo zjawisko sterowanego z ukrycia ruchu, niegdyś w kontekście manipulacji opinią publiczną przy użyciu tradycyjnych mediów, dziś częściej w ramach aktywności użytkowników w mediach społecznościowych. Autorstwo pojęcia przypisuje się demokratycznemu senatorowi z USA, który w 1985 roku porównał “oddolnie” wysyłane pocztówki i listy poparcia w obronie koncernów ubezpieczeniowych do znanej marki sztucznej trawy “AstroTurf”. Ale czasy, gdy szczytem osiągnięć socjotechniki były masowe przesyłki pocztowe, bezpowrotnie minęły.

      Spin doktorzy w erze Tłumu 2.0

      Edward Bernays, 1891-1995

      Spacer kobiet palących papierosy podczas parady w Niedzielę Wielkonocną to podręcznikowy przykład pionierskiej aktywności w dziedzinie inżynierii społecznej. Chociaż dziś ten obraz ocenilibyśmy jako zdecydowanie normalny, w 1929 roku wciąż szokował jako akt śmiałości przesuwania granic przez sufrażystki i szeroki ruch na rzecz emancypacji kobiet. Wydarzenie jednak nie miało spontanicznego charakterujego autorem był Edward Bernays, a zleceniodawcą American Tobacco Company. Bernays, uważany dziś za twórcę branży public relations, wykorzystał cenne uwagi psychonalityka A. A. Brilla o papierosach jako “pochodniach wolności” kobiet i zatrudniając znane działaczki społeczne zorganizował marsz oraz kampanię społeczną. W ten sposób cynicznie połączył interes korporacji tytoniowej z dobrymi intencjami ruchów społecznych.

      Pojawienie się sieci społecznościowych wywróciło ten standardowy model do góry nogami. Co prawda trendsetterzy i tytuły medialne dalej tu są, ale możliwość generowania fałszywego ruchu, lansowania hasztagów i trendów dyskusyjnych, obsługi tysięcy komentujących kont i czarowania niezliczonych stron poparcia czy wydarzeń otworzyła nowe możliwości skalowania działań. Szczególnie niebezpieczna okazuje się jedna z kluczowych zalet sieci – jej anonimowość, pozwalająca na przybieranie fałszywych tożsamości. Konieczność opłacania statystów do uczestniczenia w marszach czy stawiania fałszywych stron WWW instytucji naukowych, jak robiło to m.in. Monsanto rękami firm PR, odeszła na drugi plan.

      Czy jest bowiem coś lepszego niż autentyczne tłumy protestujących – ale skrzyknięte przez fałszywy ruch w sieci?

      Jedną z pierwszych namierzonych inicjatyw cyfrowego astroturfingu zaprezentował American Petroleum Institute, gdy w sierpniu 2011 roku prawdopodobnie użył około 15 próbnych kont-botów do rozpoczęcia operacji kreowania poparcia dla Keystone XL, projektu rurociągu łączącego Amerykę z ropą z piasków bitumicznych w Kanadzie. Inwestycja wzbudzała powszechny opór ze strony okolicznych mieszkańców i osób zaangażowanych w ochronę środowiska, ale wydawało się, że znaleźli się także jej zwolennicy. Dostrzeżono jednak, że konta utworzono i zapełniono uwiarygadniającymi zdjęciami w tym samym czasie, zaś rzekomo chaotyczne posty były wzajemnie retweetowane w ramach grupy w równie skoordynowany sposób i dotyczyły wyłącznie jednego tematu.

      Ruch w sieci jest tak “gęsty”, że rozpoznanie mistyfikacji osiąga nowy poziom trudności w stosunku do starszych cywilizacyjnie i technologicznie form komunikacji. Oznaczanie rozpoznawalnych polityków i postaci świata opinii, podpinanie się pod hasztagi i wrzucanie własnego przekazu, a nawet wkraczanie w cyfrową bańkę innych osób w oparciu o rzekomą znajomość ze świata rzeczywistego to banalne strategie. Nawet autor tego tekstu zetknął się z nimi osobiście.

      Historia astroturfingu w wersji cyfrowej – inaczej cyberturfingu – toczy się jednak dalej podobnie do życiowych losów Edwarda Bernaysa. Mistrz PRu zaczynał lansując bekon w menu śniadaniowym, natomiast szybko przeszedł do obsługi kandydatów prezydenckich i wreszcie oczerniania rządów państw nieprzychylnych administracji USA. Dla Guatemali skończyło się to w 1954 roku przewrotem wojskowym sterowanym przez CIA przy wsparciu przychylnie uformowanej opinii publicznej.

      Cyfrowa propaganda, wojny botów

      Cyberturfing od kilku lat jest obiektem zainteresowania różnych rządów, wojskowych i służb specjalnych, szczególnie najsilniejszych światowych mocarstw. Nowe narzędzia tworzą możliwość jeszcze bardziej nieuchwytną niż same fake news i wojna informacyjna – pozwalają zmieniać społeczne nastawienie do problemów krajowych i geopolitycznych. Dzięki nim możliwe jest tworzenie i rozniecanie “ognisk zapalnych”, tematów dzielących populację, niszczących więzi społeczne, zaufanie, ostatecznie nawet destabilizujących kraje.

      W swoim filmie z 2010 roku Taki Oldham ukazał pierwszy zarys strategii cyberturfingu służący do politycznego manipulowania opinią publiczną. Udało mu się wejść w szeregi libertariańskiego centrum American Majority i nagrać jak trenowano zespoły do masowego wystawiania recenzji książkom i propagowania przygotowanych argumentów w różnych serwisach. Głównym donatorem organizacji był Eric O’Keef, polityk i lider organizacji lobbystycznych.

      Koncepcja sięga już głębiej. W 2011 roku HB Gary, firma zajmująca się cyberbezpieczeństwem, została w odwecie za próby infiltracji środowiska Anonymous zhakowana. Wśród danych i wymian e-maili znaleziono dokumenty wskazujące na współpracę spółki z US Air Force w zakresie dostarczenia oprogramowania pozwalającego na automatyczną obsługę 10 kont z wygenerowaną “legendą” pełną zdjęć i postów. Narzędzie miało także generować zmienne IP, aby ukryć lokalizację operacji, a nawet przypisywać stałe dla większej wiarygodności. Przypadek został opisany przez różne media, jednak z racji na wagę sprawy dalsze śledztwo może być niemal niemożliwe na lata. Nie jest trudno jednak zauważyć, że mniej więcej w tym samym okresie z sieci społecznościowych na ulice wytoczyła się rewolucyjna fala Arabskiej Wiosny.

      Personel Cyber Command Departamentu Obrony USA

      Takie praktyki z całą pewnością nie ograniczają się do świata Zachodu. Dobrze opisany jest przypadek działań rządu chińskiego, który zatrudnia nawet do 2 milionów osób w celu dezinformacji, rozpraszania komunikacji aktywistów i generowania prorządowego contentu. Jak wynika z badań, ta “partia 50 centów” (50 Cent Party) składa się w większości z oddelegowanych do tego zadania pracowników biurokracji państwowej.

      Dochodzimy także do przypadku, o tyle wywołującego silne emocje, że dotyczy także sytuacji Polski. Rosja od lat jest znana z niezwykłego połączenia polityki zagranicznej i cyfrowej wojny informacyjnej. W 2014 roku analitycy portalu War on the Rocks odkryli, że krytyka syryjskiego prezydenta Asada spotyka się w mediach społecznościowych z falą odpowiedzi ze strony… kont atrakcyjnych kobiet zainteresowanych polityką. Podążając za siecią powiązań, trafili na nieznany, ale oceniany na bardzo dużej wielkości amalgamat prokremlowskich botnetów, przejętych kont i amplifierów agregujących “przekaz dnia”.

      Grupa watchdogów z PropOrNot w specjalnym raporcie ocenia, że w trakcie kampanii prezydenckiej w 2016 roku kombinacja rosyjskiego pochodzenia fake news oraz cyberturfingu w istocie z powodzeniem docierała do blisko 15 milionów Amerykanów. W ten sposób sztucznie budowano gorące tematy, takie jak oszustwa wyborcze, czy też najbardziej udany – i całkowicie wykreowany – przekaz o chorobie Hillary Clinton. Przeprowadzono także udane ataki na giełdowe spółki, m.in. Walt Disney Co, wzbudzając panikę w związku z fikcyjnym atakiem terrorystycznym w parku rozrywki.

      Warto jednak podkreślić, że celem rosyjskich służb nie było raczej wsparcie Trumpa, ale wzbudzenie atmosfery niepokoju i uderzenie w poparcie dla mandatu zwycięzcy lub zwyciężczyni. Główne wektory cyberturfingu Rosji wobec innych krajów można scharakteryzować tak:

      • podminowywanie zaufania obywateli do instytucji demokratycznych,
      • tworzenie i podsycanie problemów dzielących społeczeństwo,
      • budowanie niechęci do wybieranych przedstawicieli i aparatu państwowego,
      • popularyzacja prorosyjskiej optyki na bieżące problemy (np. wojny na Ukrainie),
      • rozsiewanie dezinformacji i zacieranie różnic między prawdą i fikcją.

      22 lipca 2017

      Wróćmy jednak do wyjątkowego sobotniego wieczora w historii Polski ery cyfrowej. W przestrzeni Twittera pojawił się nowy trend, forsujący hasztagi #StopAstroTurfing oraz #StopNGOSoros, oceniający masowe protesty przeciw zmianom w sądownictwie jako skoordynowaną kampanią marketingu politycznego. Użycie nowego hasła – astroturfing – miało zapewne wywołać zaciekawienie odbiorcy i nadać szerzej nieznanemu pojęciu nowe, zgodne z intencjami autora znaczenie. Co najbardziej absurdalne, wszystko wskazuje na to, że to właśnie te tweety były same w sobie astroturfingiem (cyberturfingiem)!

      Przykładowy zrzut ekranu z analizy DFR Lab

      Digital Forensic Research Lab, grupa monitoringu cyberprzestrzeni należąca do waszyngtońskiego think-tanku Atlantic Council, przeprowadziła maszynowy skan dwóch tagów i opublikowała rezultaty w viralowo rozchodzącym się już artykule. Popularność haseł eksplodowała dokładnie o godzinie 21:00, gdy 2,5 tysiąca kont publikowało wpisy z prędkością nawet do 200 twittów na minutę. Po godzinie aktywność spadła do 100 na minutę i stopniowo wygasała. Taki cykl życia hasztaga jest sztuczny, co łatwo zauważyć porównując go z organicznie rosnącym i rozchodzącym się po sieci.

      Poniżej porównanie przygotowane przez portal Neuropa:

      Jako zespół WeTheCrowd podkreślamy, że sama analiza częstotliwości wpisów nie jest wystarczającym dowodem na sztuczność ruchu, ponieważ w polskiej sieci równie intensywny i krótki jest czas trwania np. hasztaga programu #WTyleWizji. Dokładne rozbicie grupy publikujących wpisy w pełni jednak dowodzi, że akcja nie była spontanicznym zrywem obywatelskości. DFR Lab zauważył, że 10 najbardziej aktywnych użytkowników przez dwie godziny wysyłało tweeta średnio co 4 sekundy. Górne 50 kont wykreowało ⅓ całego ruchu. Przytłaczająca większość postów ma identyczną treść, dołączone zdjęcia i tagi. Bliska inspekcja kont wykazała, że większość powstała na przełomie 2016 i 2017 roku, a ich legendy są raczej marnymi fasadami, łatwymi do przejrzenia.

      Co prawda #StopAstroTurfing i #StopNGOSoros nie chwyciły, ale inny tag generowany w tym samym czasie – #MuremZaPJK – na przestrzeni kolejnych dni powracał już organicznie z częstotliwością do 100 twettów na godzinę. Z analizy Neuropy wynika, że powiązane z protestami hasztagi, takie jak #WolneSądy, #ŁańcuchŚwiatła czy #3xVeto, cechowały się organicznym wzrostem, zaś pośród prorządowych można znaleźć zarówno naturalne, jak #3xTak, jak i przejęte przez boty czy zupełnie sztucznie wykreowane.

      To jednak nie jedyna budząca podejrzenia aktywność w stylu cyberturfingu. Tego samego 22 lipca 2017 roku o 11:47 miało bowiem miejsce równie intrygujące zjawisko.

      Pod porannym postem na fanpage’u TVN24 nagle pojawiło się kilkadziesiąt identycznych komentarzy o treści “Precz z kaczorem – dyktatorem!”. Jak zauważył serwis “Polityka w sieci”, konta są autentyczne i aktywne. Nasza analiza wskazuje, że wszystkie należą do osób mieszkających w Brazylii. Co prawda sprzedaż lajków czy komentarzy od botów we wszystkich typach mediów społecznościowych jest w dość standardowej ofercie firm marketingu cyfrowego, to wykorzystanie kont nieświadomych użytkowników wskazuje raczej na aktywację dokonaną przez hakerów. Czy jest możliwe, że prawdziwe konta wielu naszych polskich znajomych również są takimi uśpionymi botami?

      Kamil Basaj,
      Kierownik Projektu INFO OPS,
      Fundacja Bezpieczna Cyberprzestrzeń

      W krajowym internecie występują aktywne i nieaktywne zespoły wirtualnych użytkowników, boty oraz zindywidualizowane konta społecznościowe pełniące role liderów opinii. Umiejscowienia obiektów w sieciach społecznościowych, ich zdolność do prowadzenia działań w precyzyjnie wybranych obszarach informacyjnych, daje jednoznaczną odpowiedź że takie zagrożenie istnieje.

      Kliknij i rozwiń

      Hipotezy i porady

      Szczęśliwie w dobie big data teorie spiskowe można weryfikować. W Internecie nic nie ginie powiedzenie, które zazwyczaj odnosiło się do naszych kompromitujących zdjęć i godnych pożałowania wpisów z całonocnych imprez równie dobrze możemy obrócić na naszą korzyść. Zagregowane liczby dotyczące ilości kont, częstotliwości umieszczania wpisów, ich zasięgu czy głównych medialnych wzmacniaczy przekazu są dostępne dla każdego, kto wie jak posługiwać się właściwymi narzędziami.

      Większość narzędzi do analityki danych z mediów społecznościowych to zaawansowane oprogramowanie analityczne tworzone jako rozwiązanie do optymalizacji strategii marketingowych dla firm. Co za tym idzie, takie programy są płatne, więc jeśli chcemy z nich korzystać do monitoringu obywatelskiego, najlepiej uzyskać dostęp dla szerszej grupy, np. w ramach działalności i budżetu organizacji pozarządowej. Ale są też minimalistyczne aplikacje czy darmowe dema, takie jak wyszukiwarka udostępniana przez platformę Talkwalker.

      Prawdziwość danych niestety nie tłumaczy, kto stał za kampanią. Czy oba wydarzenia z 22 lipca są ze sobą powiązane? Czy leniwy menedżer marketingu z TVN24 w istocie zamówił tanie komentarze, a może był to atak ośmieszający stację? Skoro tak, to czy wymierzone w protestujących hasztagi nie były nawet bardziej nachalne i odstraszające a może nie ma to znaczenia, bo miały uruchomić i schować się w większym, już organicznym ruchu? Jaka jest szansa, że był to false flag po to, by rozsierdzić protestujących? Czy można tłumaczyć media takie jak wPolityce czy Niezależna, które dalej ciągną temat nakręcany przez boty?

      Centrum Analiz Propagandy i Dezinformacji jednoznacznie wskazuje na Rosję jako źródło działań mających na celu przede wszystkim destabilizację życia społecznego i wpłynięcie na proces podejmowania decyzji, co jest wpisane w szersze cele wojny informacyjnej z naszym regionem. Szczególnie podjęcie wątku George’a Sorosa może wskazywać na podobieństwo do operacji prowadzonych wcześniej przez rosyjskie boty na Węgrzech i w USA. Wstrzymam się się jednak od jednoznacznej oceny z racji na poważne braki informacyjne.

      Kamil Basaj,
      Kierownik Projektu INFO OPS,
      Fundacja Bezpieczna Cyberprzestrzeń

      Wspominany atak informacyjny nosi cechy nieprofesjonalnego, łatwo identyfikowalnego działania które nie musi być działaniem właściwym przeciwnika informacyjnego. Obecnie prowadzone prace analityczne są skierowane na identyfikację działań skrytych, dla których wspomniana kampania mogła być wyłącznie elementem maskowania operacji właściwej. Określenie powodzenia lub fiaska kampanii jest możliwe po dokładnym określeniu celu jaki obrał ośrodek inicjujący.

      Kliknij i rozwiń

      Dlatego główny przekaz tego artykułu ma być ostrzeżeniem i wskazówką co do przyszłości. Polskie społeczeństwo jest już niezwykle spolaryzowane i dalszy postęp tego procesu grozi załamaniem porządku społecznego. Na świecie coraz liczniejsze są głosy, że czas podjąć działania, w tym regulacyjne, by zatrzymać cyberturfing. Stąd chcemy zwrócić uwagę opinii publicznej i decydentów na kroki, jakie mogą zapobiegać kolejnym takim sytuacjom:

      • Wszystkie osoby aktywne w sieci powinny korzystać z narzędzi monitoringu oraz każdorazowo weryfikować podejrzane konta przez np. sprawdzenie daty utworzenia, wyszukanie zdjęć danej osoby w Google Images oraz szybkie prześledzenie historii publikowania,
      • Sugerujemy, by portale informacyjne i medialne oraz organizacje pozarządowe tworzyły własne narzędzia alertowe, prywatne lub publiczne, które mogą wyłapywać i wysyłać powiadomienia na bieżąco o podejrzanej aktywności w sieci,
      • Współpraca międzyresortowa ds. cyberbezpieczeństwa musi aktywnie wejść w obszar mediów społecznościowych i zwalczać cyberturferów przy użyciu krajowych narzędzi technicznych i prawnych, a także we współpracy z administracjami krytycznej infrastruktury cyfrowo-społecznej (jak elegancko można nazwać Facebooka).

      Dalszy rozwój sieci i jej powszechne używanie przez młodsze pokolenia z pewnością tylko nasili aktywność cyberturfingu. Co gorsza, machine learning i najnowsze inicjatywy z zakresu sztucznej inteligencji sugerują, że już wkrótce roje botów mogą stawać się nieodróżnialne od prawdziwych użytkowników. Będą uczestniczyć z nami w lokalnych eventach, bawić codziennymi perypetiami we wpisach i sączyć zaprogramowany przekaz we wciągających prywatnych rozmowach. Ile zostało nam czasu, zanim zatęsknimy za opłaconymi spacerowiczkami Bernaysa?

       

        Szkolenia

        Skomentuj